Hafriyat işleri; kazı, yükleme, taşıma ve dolgu gibi aşamaları nedeniyle ağır iş makineleri, dengesiz zeminler ve değişken çalışma koşulları barındırır. Bu süreçlerde alınacak iş güvenliği önlemleri yalnızca çalışanların korunmasını değil, projenin kesintisiz ilerlemesini ve çevredeki yapıların güvenliğini de destekler. Planlama aşamasından saha denetimlerine kadar her adımın kontrollü yürütülmesi, kazaların önlenmesinde temel rol oynar.
Hafriyat Öncesi Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılmalı?
Hafriyat başlamadan önce çalışma alanı ayrıntılı biçimde incelenmelidir. Zeminin taşıma kapasitesi, eğim durumu, yer altı su seviyesi ve geçmişte yapılan dolgu çalışmaları belirlenerek olası riskler ortaya çıkarılmalıdır. Ayrıca yakın çevredeki binalar, yollar, duvarlar ve diğer yapılar da değerlendirmeye alınmalıdır.
Elektrik, doğal gaz, su, kanalizasyon ve iletişim hatlarının güzergâhları resmi kayıtlar ve saha kontrolleriyle doğrulanmalıdır. Bu hatların konumu kesin olarak belirlenmeden kazı yapılması, hem çalışanlar hem de çevrede yaşayanlar açısından ciddi tehlikelere yol açabilir. Gerekli durumlarda ilgili kurumlarla koordinasyon kurulmalıdır.
Risk değerlendirmesi yalnızca iş başlamadan önce hazırlanan bir belge olarak görülmemelidir. Hava koşullarındaki değişiklikler, zemin hareketleri, ekipman değişimi veya çalışma derinliğinin artması gibi durumlarda değerlendirme güncellenmeli ve çalışanlara aktarılmalıdır.
Kazı Alanlarında Göçük Riskine Karşı Koruma
Kazı duvarlarının kendiliğinden çökmesini önlemek için zemin yapısına ve kazı derinliğine uygun destekleme sistemi kurulmalıdır. Şevlendirme, iksa veya benzeri koruyucu yöntemler mühendislik değerlendirmesine göre belirlenmeli; gelişigüzel açılmış dik kazı yüzeylerinde çalışma yapılmamalıdır.
Kazı kenarlarında malzeme, araç ve ekipman biriktirilmemelidir. Kenara uygulanan ilave yük, zeminin dengesini bozarak göçük riskini artırabilir. Çalışanların kazı içine güvenli biçimde girip çıkabilmesi için sağlam merdivenler, rampalar veya uygun erişim sistemleri kullanılmalıdır.
Yağış, titreşim ve yer altı suyundaki değişimler kazı duvarlarının dayanıklılığını etkileyebilir. Bu nedenle kazı alanı vardiya öncesinde ve riskli hava koşullarından sonra kontrol edilmeli; çatlak, kabarma, su birikmesi veya zeminde hareket gözlenirse çalışma durdurularak gerekli önlemler alınmalıdır.
İş Makineleri ve Araç Trafiği Nasıl Yönetilmeli?
Ekskavatör, yükleyici, kamyon ve diğer iş makineleri yalnızca yetkin ve görevlendirilmiş operatörler tarafından kullanılmalıdır. Operatörlerin kör noktaları, geri manevra sırasında oluşabilecek riskler ve makinenin çalışma yarıçapı konusunda saha kuralları açıkça belirlenmelidir.
Yaya yolları ile araç güzergâhları mümkün olduğunca birbirinden ayrılmalıdır. Geri manevralarda gözcü, sesli uyarı sistemi veya uygun sinyalizasyon kullanılmalı; çalışanların makine ile duvar, kazı kenarı ya da başka bir araç arasında sıkışabileceği alanlara girmesi engellenmelidir.
İş makineleri her vardiya öncesinde kontrol edilmelidir. Fren, lastik veya palet, hidrolik sistem, aydınlatma, ikaz lambaları ve geri vites uyarıları incelenmeli; arızalı ekipman güvenli hâle getirilmeden çalıştırılmamalıdır. Yakıt ikmali ve bakım işlemleri de makine durdurulmuşken, belirlenmiş güvenli alanlarda yapılmalıdır.
Kişisel Koruyucu Donanım ve Saha Disiplini
Hafriyat sahasında baret, çelik burunlu iş ayakkabısı, yüksek görünürlüklü yelek ve işe uygun iş eldiveni temel koruyucu donanımlar arasında yer alır. Gürültülü alanlarda kulak koruyucular, tozlu ortamlarda ise risk değerlendirmesine uygun solunum koruyucular kullanılmalıdır.
Kişisel koruyucu donanım seçimi yapılan işe, zemine ve maruz kalınan tehlikeye göre yapılmalıdır. Donanımların çalışanlara teslim edilmesi yeterli değildir; doğru kullanım, bakım, saklama ve hasar kontrolü konusunda eğitim verilmelidir. Kullanılamayacak durumdaki ekipmanlar yenileriyle değiştirilmelidir.
Sahada düzen ve temizlik sürekli korunmalıdır. Geçiş yolları malzeme, kablo ve atıklardan arındırılmalı; kayma ve takılma riskleri azaltılmalıdır. Çalışanlar yetkisiz alanlara girmemeli, güvenlik şeritlerini kaldırmamalı ve belirlenen iletişim kurallarına uymalıdır.
Acil Durumlara Hazırlık ve Sürekli Denetim
Hafriyat sahasında göçük, makine kazası, elektrik hattı teması, yangın, su baskını ve yaralanma gibi senaryolar için yazılı acil durum planı hazırlanmalıdır. Toplanma alanları, kaçış yolları, ilk yardım noktaları ve acil iletişim bilgileri çalışanların görebileceği şekilde duyurulmalıdır.
Çalışanlara işe başlamadan önce saha tehlikeleri ve acil durum prosedürleri anlatılmalı, ihtiyaç hâlinde tatbikatlar düzenlenmelidir. İlk yardım konusunda yetkin personelin bulunması ve temel müdahale ekipmanlarının kolay erişilebilir yerde tutulması müdahale süresini kısaltır.
Saha sorumluları günlük kontroller yaparak koruyucu sistemleri, ekipmanları ve çalışma koşullarını izlemelidir. Tespit edilen uygunsuzluklar kayıt altına alınmalı, sorumlu kişiler ve tamamlanma süreleri belirlenmelidir. Güvenlik kurallarına uyum, yalnızca denetim sırasında değil çalışma boyunca süreklilik göstermelidir.
Hafriyat Sahasında Günlük Güvenlik Kontrol Listesi
- Kazı alanının duvarları, şevleri ve destekleme sistemleri kontrol edildi mi?
- Elektrik, doğal gaz, su ve diğer altyapı hatlarının konumu doğrulandı mı?
- İş makinelerinin fren, ikaz, aydınlatma ve hidrolik sistemleri incelendi mi?
- Yaya yolları, araç güzergâhları ve geri manevra alanları güvenli biçimde ayrıldı mı?
- Çalışanların kişisel koruyucu donanımları ve acil durum iletişim bilgileri kontrol edildi mi?
