Hafriyat sırasında oluşan su birikintileri, çalışma alanının çamurlaşmasına, zeminin taşıma kapasitesinin düşmesine ve iş makinelerinin hareket kabiliyetinin azalmasına neden olabilir. Sorunun kalıcı biçimde çözülmesi için yalnızca yüzeydeki suyu uzaklaştırmak yeterli değildir; suyun kaynağı, zeminin eğimi, yeraltı su seviyesi ve yağış koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Uygun drenaj planı ve kontrollü saha yönetimi sayesinde hem iş güvenliği artırılabilir hem de hafriyat sürecindeki gecikmeler önlenebilir.
Su Birikintisinin Kaynağı Belirlenmelidir
İlk adım, birikintinin hangi nedenle oluştuğunu tespit etmektir. Yoğun yağış, yetersiz saha eğimi, çevredeki alanlardan gelen yüzey akışı, kesilen bir su hattı veya yüksek yeraltı suyu aynı belirtiye yol açabilir. Kaynak belirlenmeden yapılan müdahaleler kısa süreli sonuç verir ve su yeniden çalışma alanına dönebilir.
Sahanın farklı noktaları incelenerek suyun hangi yönden geldiği, hangi bölgelerde toplandığı ve yağış sonrasında ne kadar sürede biriktiği gözlemlenmelidir. Kazı duvarlarında nemlenme, tabandan su çıkışı veya sürekli ıslak kalan zeminler yeraltı suyu ihtimalini güçlendirir. Yakın çevredeki bina temelleri, yol kotları ve mevcut yağmur suyu hatları da değerlendirmeye alınmalıdır.
Küçük alanlarda görsel inceleme yeterli olabilirken geniş veya derin kazılarda zemin etüdü ve teknik saha değerlendirmesi gerekebilir. Özellikle temel kazısı, bodrum kat veya altyapı çalışması yapılan yerlerde suyun kaynağının yanlış yorumlanması, hem kazı stabilitesini hem de yapı güvenliğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle çözüm, sahaya özgü veriler üzerinden planlanmalıdır.
Geçici Drenaj Kanalları ve Karterler Kurulabilir
Yağış veya yüzey akışı kaynaklı suların kazı alanına girmesini önlemek için geçici drenaj kanalları oluşturulabilir. Bu kanallar, suyu çalışma alanının dışına veya kontrollü bir toplama noktasına yönlendirecek şekilde eğimli hazırlanmalıdır. Kanal güzergâhı belirlenirken kazı şevlerinin zayıflatılmamasına ve iş makinelerinin geçiş yollarının kesilmemesine dikkat edilmelidir.
Suyun belirli bir noktada toplanması için karter adı verilen çukur alanlar kullanılabilir. Karterde biriken su, uygun kapasiteli dalgıç pompa veya vakumlu ekipmanla tahliye edilebilir. Pompanın kapasitesi, yalnızca mevcut su miktarına göre değil, yağış sırasında gelebilecek ilave akış da hesaba katılarak seçilmelidir.
Geçici drenaj sistemlerinin düzenli kontrol edilmesi gerekir. Kanal ağızlarının toprak, taş veya atıklarla kapanması, pompa emişinin çamurla tıkanması ve tahliye hattının yanlış konumlandırılması sistemin verimini düşürür. Tahliye edilen suyun komşu parselleri, yolları veya altyapı hatlarını etkilememesi için güvenli bir boşaltım noktası belirlenmelidir.
Kazı Zemini ve Şev Güvenliği Korunmalıdır
Su birikintisi zeminin boşluk oranını artırarak taşıma gücünü azaltabilir. Bu durum iş makinelerinin zemine gömülmesine, çalışma platformunun bozulmasına ve kazı kenarlarında kayma riskinin yükselmesine yol açar. Bu nedenle su tahliye edilmeden ağır araçların ıslak veya gevşemiş zeminde çalıştırılması uygun değildir.
Kazı alanının tabanında kontrollü bir eğim oluşturmak, suyun belirlenen toplama noktalarına yönlenmesine yardımcı olur. Ancak taban kotu rastgele düşürülmemeli, projede belirtilen kazı derinliği ve zemin koşulları korunmalıdır. Fazla kazı yapılması durumunda zeminin yeniden doldurulması gerekebilir ve bu işlem yapı temelinin performansını etkileyebilir.
Şevli kazılarda suyun şev yüzeyine sızması, toprağın kayma direncini azaltabilir. Düşey veya destekli kazılarda ise su basıncı iksa sistemine ek yük getirebilir. Şevlerde çatlak, kabarma, kopma veya yüzey akışı görülürse çalışma durdurulmalı ve saha yetkilileri tarafından güvenlik değerlendirmesi yapılmalıdır.
Pompalama ve Filtrasyon Uygulamaları Doğru Seçilmelidir
Birikmiş suyun uzaklaştırılmasında kullanılacak pompa türü, suyun miktarına ve içindeki katı parçacıkların yoğunluğuna göre seçilmelidir. Temiz su pompaları çamurlu ve kumlu akışlarda kısa sürede verimini kaybedebilir. Bu tür alanlarda katı parçacık geçişine uygun dalgıç pompalar veya çamur pompaları tercih edilmelidir.
Suyun içinde yoğun miktarda ince kum ve silt bulunuyorsa yalnızca pompalama yapmak çevrede bulanıklık oluşturabilir ve zemin kaybına neden olabilir. Böyle durumlarda filtreli drenaj hatları, geotekstil malzeme, çakıl drenaj tabakası veya iğne filtre sistemleri değerlendirilebilir. İğne filtreler, özellikle yeraltı su seviyesinin kontrol edilmesi gereken derin kazılarda etkili olabilir.
Pompa çıkışının kazı alanına çok yakın bırakılması, tahliye edilen suyun yeniden zemine sızmasına neden olabilir. Hortum ve boru hatları sağlam biçimde sabitlenmeli, enerji kabloları suyla temas etmeyecek şekilde korunmalı ve ekipman düzenli olarak kontrol edilmelidir. Elektrikli sistemlerde kaçak akım koruması ve uygun topraklama, saha güvenliğinin temel parçalarıdır.
Yağışa Karşı Önleyici Saha Planı Hazırlanmalıdır
Su birikintisiyle mücadelede yalnızca oluşan suyu tahliye etmek yerine yağış öncesi hazırlık yapmak daha etkilidir. Hava durumu takip edilmeli, yağmur beklenen dönemlerde açıkta kalan kazıların çevresine set veya yönlendirme kanalı kurulmalıdır. Hafriyat yığınları, suyun kazıya akmasını engelleyecek ancak şev yükünü artırmayacak mesafede konumlandırılmalıdır.
Çalışma alanındaki geçici yolların sağlamlaştırılması için uygun granül malzeme kullanılabilir. Bu malzeme, yüzeydeki çamuru azaltarak araçların hareketini kolaylaştırır; ancak zeminin taşıma kapasitesinin yetersiz olduğu durumlarda tek başına çözüm oluşturmaz. Dolgu serilmeden önce suyun kaynağı giderilmeli ve yüzey mümkün olduğunca sıkıştırılmalıdır.
Saha ekibine su baskını, elektrikli ekipman kullanımı, kazı kenarlarına yaklaşma ve acil tahliye prosedürleri hakkında bilgi verilmelidir. Yağış sonrasında kazı duvarları, iksa elemanları, pompa sistemleri ve çalışma yolları yeniden kontrol edilmeden işe başlanmamalıdır. Düzenli saha kayıtları tutulması, aynı noktada tekrarlanan su birikintilerinin nedenini belirlemeyi kolaylaştırır.
Su Birikintisi Sorununu Azaltmak İçin Kontrol Listesi
- Suyun yağıştan mı, yüzey akışından mı yoksa yeraltı suyundan mı kaynaklandığını belirleyin.
- Kazı çevresinde suyu uzaklaştıracak geçici kanal, set ve yönlendirme hatları oluşturun.
- Toplama noktalarında uygun kapasiteli ve çamurlu suya dayanıklı pompalar kullanın.
- Islak zeminde ağır iş makinelerini çalıştırmadan kazı tabanı ve şev güvenliğini kontrol edin.
- Yağış sonrası iksa, kazı kenarları, drenaj hatları ve elektrikli ekipmanları yeniden inceleyin.
